هوش مصنوعی حقوقی میتواند در کارهایی مثل توضیح یک مسئله، جستوجوی قوانین، بررسی قرارداد، تحلیل اسناد و تهیه پیشنویس متون کمککننده باشد؛ اما کیفیت پاسخی که میگیرید تا حد زیادی به نحوه نوشتن پرامپت حقوقی شما بستگی دارد.
در این راهنما، مهمترین نکات پرامپت نویسی حقوقی را با مثالهای ساده بررسی میکنیم تا یاد بگیرید چطور درخواستهای دقیقتر و کاربردیتری برای مسائل حقوقی بنویسید.
پرامپت حقوقی چیست و چگونه یک پرامپت حرفهای بنویسیم؟
پرامپت حقوقی سوال یا دستوری است که برای انجام یک کار حقوقی به هوش مصنوعی میدهید؛ از پاسخ به یک سوال و پیدا کردن قوانین مرتبط گرفته تا خلاصهکردن اسناد، بررسی قرارداد، تحلیل اطلاعات پرونده یا تهیه پیشنویس یک متن حقوقی.
پرامپت میتواند بسیار ساده باشد:
- ماده قانونی مرتبط با این موضوع را پیدا کن.
یا درخواست مشخصتری داشته باشد:
- تعهدات خریدار و فروشنده را از این قرارداد استخراج کن.
اما در مسائل حقوقی پیچیدهتر، نحوه مطرحکردن درخواست اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای مثال، سوال زیر اطلاعات زیادی به هوش مصنوعی نمیدهد:
- آیا میتوانم این قرارداد را فسخ کنم؟
در مقابل، میتوانید درخواست را دقیقتر مطرح کنید:
من خریدار این قرارداد هستم و قصد خاتمه آن را دارم. بندهای مربوط به مدت، فسخ و خاتمه را بررسی کن و براساس متن قرارداد توضیح بده چه مواردی باید بررسی شوند. موضوع را براساس حقوق ایران تحلیل کن و اگر به قانون استناد میکنی، منبع آن را مشخص کن. اطلاعاتی که در قرارداد وجود ندارد فرض نکن.
در مثال دوم، نقش شما، موضوع مورد بررسی، نظام حقوقی و انتظارتان از پاسخ مشخص شده است. در نتیجه، هوش مصنوعی بهتر متوجه میشود چه کاری باید انجام دهد.
چرا پرامپت نویسی در مسائل حقوقی مهم است؟
در بسیاری از مسائل حقوقی، جزئیات اهمیت دارند. کشور و نظام حقوقی، تاریخ اتفاق، نوع قرارداد، جایگاه طرفین، مدارک موجود و حتی اینکه موضوع از دید کدام طرف بررسی میشود میتواند روی تحلیل اثر بگذارد.
برای مثال:
- این قرارداد مشکل دارد؟
اطلاعات بسیار کمی در اختیار هوش مصنوعی قرار میدهد.
اما اگر بگویید:
- این قرارداد را از دید پیمانکار بررسی کن و تعهدات، شرایط پرداخت، تحویل و خاتمه قرارداد را مشخص کن.
هدف بسیار روشنتر است.
این اصل مختص مسائل حقوقی نیست. راهنمای رسمی OpenAI نیز توصیه میکند در درخواستها، کار موردنظر، اطلاعات و زمینه لازم و شکل خروجی مطلوب را روشن کنیم و برای کارهای پیچیده از اصلاح مرحلهای درخواست استفاده کنیم.
تفاوت پرامپت معمولی با پرامپت حقوقی خوب
تفاوت را با یک مثال بهتر میتوان دید.
پرامپت کلی:
- این قرارداد را بررسی کن.
در این درخواست مشخص نیست چه چیزی باید بررسی شود و کاربر کدام طرف قرارداد است.
پرامپت دقیقتر:
قرارداد پیوست را از دید سفارشدهنده و براساس حقوق ایران بررسی کن. ابتدا تعهدات اصلی دو طرف را مشخص کن. سپس بندهایی را که مبهم هستند یا نیاز به بررسی بیشتری دارند فهرست کن و دلیل هر مورد را توضیح بده. اگر اطلاعات کافی برای نتیجهگیری وجود ندارد، آن را مشخص کن و اطلاعات جدیدی فرض نکن.
در مثال دوم، هوش مصنوعی میداند:
- چه کاری انجام دهد؛
- قرارداد را از دید چه کسی ببیند؛
- کدام نظام حقوقی مدنظر است؛
- چه خروجیای ارائه کند؛
- در صورت نبود اطلاعات چه رفتاری داشته باشد.
بنابراین هدف از نوشتن پرامپتهای حقوقی بهتر استفاده از کلمات عجیب یا دستورهای بسیار طولانی نیست. مهم این است که درخواست تا حد لازم روشن باشد.
یک پرامپت حقوقی خوب چه اجزایی دارد؟
برای همه سوالهای حقوقی به یک ساختار ثابت و طولانی نیاز ندارید. اما در مسائل مهمتر، بررسی چند جزء میتواند به شما کمک کند.
هدف درخواست را مشخص کنید
اول مشخص کنید دقیقا چه کاری از هوش مصنوعی میخواهید.
بهجای:
- درباره این قرارداد توضیح بده.
میتوانید بگویید:
- تعهدات فروشنده را از این قرارداد استخراج کن.
یا:
- بند مربوط به فسخ قرارداد را توضیح بده.
«بررسی»، «تحلیل»، «خلاصهکردن»، «استخراج اطلاعات»، «مقایسه» و «تهیه پیشنویس» کارهای متفاوتی هستند. هرچه هدف روشنتر باشد، مدل بهتر میتواند نوع پاسخ را با درخواست شما هماهنگ کند.
اطلاعات و واقعیتهای لازم را ارائه دهید
اگر پاسخ به اطلاعاتی بستگی دارد که هوش مصنوعی از آنها خبر ندارد، آن اطلاعات را در اختیارش قرار دهید.
البته اطلاعات بیشتر همیشه بهتر نیست. اطلاعاتی را وارد کنید که برای انجام همان کار لازم هستند.
نظام حقوقی را مشخص کنید
یکی از نکات مهم در پرامپتهای حقوقی، مشخصکردن نظام حقوقی موردنظر است.
برای مثال:
- موضوع را براساس حقوق ایران بررسی کن.
قوانین کشورها با یکدیگر متفاوتاند و مشخصکردن این موضوع میتواند از پاسخهای نامرتبط جلوگیری کند.
زاویه بررسی را تعیین کنید
در بعضی کارها مهم است مشخص کنید تحلیل از دید چه کسی انجام شود.
مثلا:
- قرارداد را از دید مستاجر بررسی کن.
یا:
- تعهدات و ریسکهای این بند را از دید فروشنده توضیح بده.
این نکته بهخصوص در بررسی قراردادها و اختلافات اهمیت پیدا میکند.
منابع مورد انتظار را مشخص کنید
اگر پاسخ مستند میخواهید، این موضوع را در پرامپت بنویسید.
مثلا:
- اگر به قانون استناد میکنی، نام قانون و شماره ماده را ذکر کن.
میتوانید یک محدودیت مهم هم اضافه کنید:
- اگر درباره یک استناد مطمئن نیستی، آن را قطعی بیان نکن و نیاز به بررسی منبع را مشخص کن.
البته درخواست منبع تضمینکننده صحت آن نیست؛ مدلهای مولد ممکن است اطلاعات یا ارجاعات نادرست تولید کنند، بنابراین منابع مهم باید مستقلا بررسی شوند.
محدودیتها را بنویسید
میتوانید مشخص کنید هوش مصنوعی چه کاری نباید انجام دهد.
برای مثال:
- اگر اطلاعاتی در شرح پرونده وجود ندارد، آن را فرض نکن.
یا:
- اگر برای پاسخ قطعی اطلاعات کافی وجود ندارد، ابتدا اطلاعات ناقص را مشخص کن.
این نوع محدودیت در مسائل حقوقی مفید است، چون گاهی یک واقعیتِ فرضشده میتواند مسیر تحلیل را تغییر دهد.
قالب خروجی را تعیین کنید
در پایان مشخص کنید پاسخ را چگونه میخواهید.
مثلا:
نتیجه را در یک جدول با ستونهای «موضوع»، «ریسک» و «پیشنهاد بررسی» ارائه کن.
بسته به هدف، میتوانید خروجی را به شکل:
- جدول؛
- چکلیست؛
- خلاصه؛
- فهرست ریسکها؛
- تحلیل مرحلهای؛
- پیشنویس متن
درخواست کنید.
آیا پرامپت حقوقی باید طولانی باشد؟
خیر. پرامپت بهتر الزاما پرامپت طولانیتر نیست.
اگر فقط میخواهید مفهوم یک اصطلاح حقوقی را بدانید، ممکن است یک سوال کوتاه کافی باشد. اگر میخواهید قراردادی چندصفحهای یا اطلاعات یک اختلاف پیچیده را تحلیل کنید، طبیعتا باید زمینه بیشتری بدهید.
بنابراین بهتر است بهجای اضافهکردن دستورهای تکراری، روی اطلاعاتی تمرکز کنید که واقعا برای پاسخ لازماند.
آیا باید به هوش مصنوعی نقش بدهیم؟
احتمالا پرامپتهایی مثل این را دیدهاید:
تو بهترین وکیل ایران با ۳۰ سال سابقه هستی…
دادن نقش گاهی میتواند زاویه یا سبک پاسخ را مشخص کند، اما بهتنهایی یک پرامپت ضعیف را به پرامپت حرفهای تبدیل نمیکند.
بهجای تمرکز بیش از حد روی نقش، بهتر است مسئله، اطلاعات، هدف و خروجی را روشن کنید.
مثلا:
این متن را برای یک مخاطب غیرحقوقدان توضیح بده و اصطلاحات تخصصی را ساده کن.
در بسیاری از موارد از یک نقش اغراقآمیز کاربردیتر است.
برای مسائل پیچیده، پرامپت را مرحلهای بنویسید
فرض کنید یک پرونده نسبتا پیچیده دارید. میتوانید همه خواستههای خود را در یک پیام بنویسید:
پرونده را تحلیل کن، قوانین را پیدا کن، نقاط ضعف و قوت را بگو، راهکار بده و لایحه هم بنویس.
اما در بسیاری از موارد بهتر است مسئله را به مراحل قابلکنترل تقسیم کنید:
مثلا ابتدا از هوش مصنوعی بخواهید وقایع را بدون تحلیل استخراج کند. بعد اطلاعات ناقص را مشخص کنید و در مرحله بعد سراغ مسائل و منابع حقوقی بروید.
این روش یک مزیت دیگر هم دارد: شما میتوانید خروجی هر مرحله را قبل از رفتن به مرحله بعد کنترل کنید.
چند نمونه پرامپت حقوقی کاربردی
۱. پرامپت عمومی برای تحلیل حقوقی در ایران
بهعنوان وکیل یا حقوقدان متخصص در {حوزه حقوقی} و مسلط به حقوق ایران، مسئله زیر را تحلیل کن:
موضوع/هدف: {مسئله دقیق یا خروجی موردنیاز}
واقعیتهای اصلی: {وقایع، تاریخها، طرفین، مبلغ، نوع سند، مرحله رسیدگی و سایر دادههای موثر}
محدوده تحلیل: فقط بر اساس قوانین و مقررات معتبر و قابل اتکای ایران پاسخ بده. اگر درباره اعتبار، تاریخ اجرا یا شماره یک منبع مطمئن نیستی، آن را قطعی بیان نکن و مورد نیازمند بررسی را مشخص کن.
تحلیل را مرحلهبندی کن؛ فرضهای مؤثر، سناریوهای جایگزین، استثناها و ریسکهای عملی را از هم تفکیک کن.
خروجی مطلوب: ۱) خلاصه مدیریتی، ۲) مسائل حقوقی اصلی، ۳) قواعد و منابع مرتبط با ذکر میزان اطمینان و نیاز به راستیآزمایی، ۴) تحلیل تطبیقی یا سناریویی، ۵) ریسکها و نقاط ابهام، ۶) اقدامهای پیشنهادی و مدارک/اطلاعات تکمیلی موردنیاز، ۷) کنترل نهایی خروجی.
۲. پرامپت مدیریت ریسک تغییر شرایط و نوسانات در قرارداد
بهعنوان یک وکیل پایهیک متخصص در قراردادهای تجاری و حقوقی؛ برای قرارداد {نوع قرارداد} با مدت {مدت} و ریسکهای محتمل {تورم/تغییر نرخ ارز/تحریم/تغییر قانون/شرایط بازار}، راهکارهای قراردادی مدیریت ریسک تغییر شرایط را طراحی و تحلیل کن. فقط بر اساس حقوق ایران و اصول حاکم بر قراردادها (از جمله لزوم، شروط، تفسیر، امکان شرط تعدیل، حل اختلاف، فورس ماژور و …) توضیح بده و از ارجاع به نهادهایی که در حقوق ایران مبنا ندارند یا نامطمئن هستند خودداری کن.
خروجی مطلوب: خلاصه، شناسایی ریسکهای اصلی تغییر شرایط در این سناریو، ابزارهای قراردادی قابل استفاده (شاخص تعدیل، شرط بازنگری، شرط تبدیل، شرط ارجاع به کارشناس، پرداخت ارزی/معادل ریالی، فورس ماژور واقعی، فسخ، تعلیق)، مواد و اصول حقوقی مرتبط (با سطح اطمینان)، پیشنهاد چند متن نمونه شرط مدیریت ریسک، چکلیست ۸–۱۰ بندی برای طراح قرارداد.
-
پرامپت محاسبه صحیح حقوق و مزایا طبق مقررات ایران
بهعنوان کارشناس حقوق کار و محاسبات حقوق و دستمزد؛ حقوق فرد مجرد/متاهل با {…} فرزند و {…} سال سابقه در شرکت من با مبلغ {…} … بهصورت خالص/ناخالص را درنظر بگیر و محاسبات کامل حقوق و دستمزد را انجام بده. مرحلهبهمرحله و خوب فکر و تحلیل کن. نحوه محاسبه حقوق ناخالص، کسورات، حقوق خالص، عیدی، سنوات، مرخصی، اضافهکار و حق بیمه را مرحلهبهمرحله توضیح بده. فقط بر اساس آخرین مصوبات معتبر و قانون کار و تأمین اجتماعی تحلیل کن؛ در صورت تردید، سطح اطمینان را ذکر کن.
خروجی مطلوب: خلاصه، فرمولها و اجزای حقوق و مزایا، نمونه محاسبه عددی، مواد و مصوبات مرتبط، هشدار اشتباهات پرتکرار کارفرمایان، چکلیست کنترل فیش حقوقی.
۴. پرامپت چکلیست بررسی قرارداد تجاری قبل از امضا
بهعنوان وکیل قراردادهای تجاری؛ برای قرارداد {نوع قرارداد}، مهمترین نکات حقوقی که باید قبل از امضا بررسی شود را لیست کن و مطابق حقوق ایران تحلیل را مرحلهبندی کن و پیش از ارائه، خروجی را از نظر سازگاری، کفایت و اتکاپذیری کنترل کن. و تحلیلی جامع ارائه بده.
خروجی مطلوب: خلاصه، چکلیست بند به بند (طرفین، موضوع، مبلغ و پرداخت، مهلت، تضمینها، مسئولیت، محرمانگی، مالکیت فکری، فورس ماژور، حل اختلاف، قانون حاکم، نسخ قبلی، زبان، امضا)، هشدار درباره بندهای یکطرفه یا مبهم، مواد و اصول حقوقی مرتبط، پیشنهاد اصلاح یا مذاکره در بندهای کلیدی.
اینها فقط چند نمونه پرامپت حقوقی هستند. برای کارهای تخصصیتر، ساختار پرامپت باید متناسب با همان کار طراحی شود.
برای استفاده از این پرامپتها میتوانید از ابزارهای مختلف استفاده کنید، در راهنمای دانلود هوش مصنوعی حقوقی چند گزینه و روش دسترسی به آنها معرفی شده است.
چگونه احتمال پاسخ اشتباه را کمتر کنیم؟
حتی بهترین پرامپت حقوقی نیز تضمین نمیکند پاسخ هوش مصنوعی بدون خطا باشد.
با این حال میتوانید درخواست خود را طوری بنویسید که بررسی پاسخ آسانتر شود. برای مثال از هوش مصنوعی بخواهید:
- اطلاعاتی را که ندارد حدس نزند؛
- اطلاعات ناقص را مشخص کند؛
- واقعیتهای ارائهشده را از تحلیل خودش جدا کند؛
- برای ادعاهای حقوقی منبع ارائه دهد؛
- موارد نامطمئن را صریحا مشخص کند؛
- در صورت نبود اطلاعات ضروری، قبل از نتیجهگیری سوال بپرسد.
مثلا این جمله را میتوانید به بسیاری از پرامپتهای حقوقی اضافه کنید:
اگر اطلاعات کافی برای نتیجهگیری وجود ندارد، بهجای فرضکردن اطلاعات جدید، موارد ناقص را مشخص کن. استنادهای قانونی را همراه با منبع ارائه بده و موارد نامطمئن را قطعی بیان نکن.
پاسخ حقوقی هوش مصنوعی را چگونه بررسی کنیم؟
پاسخ مستند هم باید بررسی شود. وجود شماره ماده یا نام یک قانون در متن، بهتنهایی صحت پاسخ را ثابت نمیکند.
برای پاسخهای مهم این موارد را کنترل کنید:
قانون: آیا قانون مورد استناد واقعا وجود دارد؟
ماده: شماره و محتوای ماده درست است؟
اعتبار: قانون یا ماده موردنظر اصلاح یا نسخ نشده است؟
نظام حقوقی: پاسخ واقعا مربوط به حقوق ایران است؟
واقعیتها: آیا هوش مصنوعی اطلاعاتی را که شما ندادهاید به مسئله اضافه کرده است؟
منبع: آیا ماده، رأی، نظریه یا منبع معرفیشده قابل بازیابی و بررسی است؟
نتیجه: آیا نتیجه واقعا از اطلاعات و منابع ارائهشده به دست میآید؟
هرچه تصمیم حقوقی مهمتر باشد، اهمیت بررسی منبع و اعتبارسنجی خروجی نیز بیشتر میشود.
پرامپت نویسی در هوش مصنوعی حقوقی آداد
همه ابزارهای هوش مصنوعی به یک شکل طراحی نشدهاند. در یک هوش مصنوعی عمومی، معمولا خود شما باید موضوع، نظام حقوقی، اطلاعات زمینهای و نوع خروجی را تا حد لازم مشخص کنید.
در مقابل، ابزارهای تخصصی حقوقی برای انجام کارهای مشخص حقوقی طراحی میشوند.
آداد یک پلتفرم هوش مصنوعی حقوقی با تمرکز بر حقوق ایران است که برای پرسشهای حقوقی، جستوجوی قوانین، تنظیم لایحه، اظهارنامه، دادخواست و شکواییه، تنظیم و بررسی قرارداد، تحلیل پرونده و محاسبات قضایی کاربرد دارد.
بنابراین همیشه لازم نیست یک پرامپت طولانی و پیچیده بنویسید؛ مهم این است که مسئله و اطلاعات موردنیاز را تا حد امکان روشن مطرح کنید و خروجی را نیز متناسب با اهمیت موضوع بررسی کنید.
جمعبندی
پرامپت حقوقی خوب قرار نیست پیچیده یا بسیار طولانی باشد. کافی است هوش مصنوعی بداند چه کاری از آن میخواهید، چه اطلاعاتی برای انجام آن در اختیار دارد، مسئله مربوط به کدام نظام حقوقی است و پاسخ را به چه شکلی میخواهید.
در کارهای پیچیده نیز بهتر است بهجای سپردن همه مراحل به یک درخواست، کار را مرحلهبهمرحله پیش ببرید و خروجی هر مرحله را بررسی کنید.
در نهایت، پرامپتنویسی بهتر میتواند پاسخ هوش مصنوعی را مرتبطتر و قابلبررسیتر کند، اما جای اعتبارسنجی منابع و بررسی نتیجه را نمیگیرد.
پرسشهای متداول
پرامپت حقوقی چیست؟
پرامپت حقوقی سوال، دستور یا اطلاعاتی است که برای انجام یک کار حقوقی مانند پاسخ به سوال، بررسی قرارداد یا پژوهش حقوقی به هوش مصنوعی میدهید.
پرامپت نویسی حقوقی چیست؟
یعنی درخواست خود را طوری بنویسید که هدف، اطلاعات لازم، نظام حقوقی و خروجی مورد انتظار تا حد لازم برای هوش مصنوعی روشن باشد.
چگونه یک پرامپت حقوقی خوب بنویسیم؟
ابتدا هدف را مشخص کنید، اطلاعات مرتبط را بدهید، نظام حقوقی را تعیین کنید و بگویید چه نوع خروجی میخواهید. در مسائل حساس، نحوه استناد و محدودیت فرض اطلاعات را نیز مشخص کنید.
آیا میتوان به مواد قانونی ارائهشده توسط هوش مصنوعی اعتماد کرد؟
نباید صرفا به دلیل اینکه پاسخ شامل شماره ماده یا نام قانون است، آن را صحیح فرض کرد. منبع، متن و اعتبار فعلی استنادهای مهم را بررسی کنید.
پرامپت فارسی بهتر است یا انگلیسی؟
برای مسائل مربوط به حقوق ایران میتوانید پرامپت را به فارسی بنویسید. مهمتر از زبان پرامپت، روشنبودن درخواست و ارائه اطلاعات مرتبط است.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین دیدگاه را شما بنویسید.