وقتی ما سرمایهای را برای اجرای یک پروژه یا توسعه یک کسبوکار وارد میکنیم، فقط مبلغ سرمایه مهم نیست و باید از ابتدا حقوق و منافع ما به عنوان سرمایهگذار روشن باشد.
در واقع در قرارداد سرمایه گذاری باید مشخص باشد سرمایه چگونه و در چه زمانی وارد کسبوکار یا پروژه میشود و سرمایهگذار در مقابل آن چه چیزی دریافت میکند؛ برای مثال سهم از سود یا درآمد، سهام، حق بازپرداخت سرمایه یا حقوق قراردادی دیگر.
در ادامه مقاله بررسی میکنیم که قرارداد سرمایه گذاری چیست، چه مدلهایی دارد و قبل از امضای آن باید به چه نکاتی توجه کنیم.
قرارداد سرمایه گذاری چیست؟
قرارداد سرمایه گذاری توافقی است که مشخص میکند چارچوب ورود سرمایه به یک کسب و کار چیست و حقوق و تعهدات سرمایهگذار و سرمایهپذیر چقدر است.
در این قرارداد، سرمایهگذار منابع مورد توافق را وارد رابطه میکند و در مقابل، بسته به مدل سرمایهگذاری، ممکن است سهام، سهمی از سود یا درآمد، حق بازپرداخت یا حقوق قراردادی دیگری دریافت کند.
بنابراین قرارداد سرمایهگذاری فقط محدود به «پرداخت پول در برابر سود» نیست.
فقط مشخصکردن مبلغ سرمایه هم کافی نیست. قرارداد باید روشن کند سرمایه چه مقدار و از چه نوعی است، چه زمانی و به چه روشی وارد کسبوکار میشود، سرمایهگذار در مقابل آن چه حقی پیدا میکند، تعهدات هر طرف چیست و شرایط خروج یا پایان همکاری چگونه خواهد بود.
برای مثال فرض کنید یک سرمایهگذار، سرمایهای را وارد یک کسبوکار کند؛ در قرارداد باید مشخص شود این سرمایه در مقابل سهام است یا منفعت دیگری، سرمایهگذار چه حقوقی پیدا میکند و پرداخت سرمایه در چه زمان و تحت چه شرایطی انجام میشود.
قرارداد سرمایه گذاری چه کاربردی دارد؟
قرارداد سرمایه گذاری فقط برای شروع یک کسب و کار جدید نیست. ممکن است یک کسب و کار فعال هم در مراحل مختلف برای اجرای پروژه جدید، توسعه یک محصول و… سرمایهگذار جذب کند.
در چنین شرایطی قرارداد مشخص میکند که چارچوب سرمایهگذاری چیست؛ یعنی مشخص میکند سرمایه برای چه هدفی تامین میشود، چه زمانی و به چه طریقی در اختیار کسبوکار قرار میگیرد و سرمایهگذار در مقابل آن چه حقوق یا منافعی خواهد داشت.
طرفین قرارداد سرمایه گذاری چه کسانی هستند؟
طرفین قرارداد سرمایهگذاری معمولا شامل سرمایهگذار و سرمایهپذیر است که حقوق و تعهدات هرکدام را مدل و شرایط سرمایهگذاری مشخص میکند.
سرمایهگذار میتواند شخص حقیقی یا حقوقی باشد که سرمایه را برای هدف مشخصی وارد یک کسبوکار یا پروژه میکند و در مقابل سهمی از منافع یا سهام را به دست میآورد.
سرمایهپذیر شخص یا کسب و کاری است که سرمایه برای فعالیت یا پروژه او تامین میشود و براساس قرارداد تعهداتی هم در برابر سرمایهگذار دارد.
البته قرارداد سرمایهگذاری الزاما فقط دو طرف ندارد و ممکن است چند سرمایهگذار، چند موسس یا اشخاص حقوقی مختلف در یک سرمایهگذاری حضور داشته باشند. در این حالت حقوق و تعهدات هرکدام هم بهصورت جداگانه در قرارداد مشخص میشود.
انواع قرارداد سرمایه گذاری کداماند؟
قرارداد سرمایهگذاری یک قالب ثابت ندارد و سرمایه میتواند با ساختارهای مختلف وارد پروژه یا کسب و کار شود.
بهتر است انواع سرمایهگذاری را براساس ساختار رابطه طرفین بررسی کنیم، نه فقط حوزهای که سرمایه در آن به کار گرفته میشود.
قرارداد سرمایه گذاری در ازای سهام
در سرمایهگذاری سهامی، سرمایه مورد توافق از طریق سرمایهگذار وارد شرکت میشود و طبق ساختار حقوقی معامله، میزانی از سهام به سرمایهگذار تعلق میگیرد.
در این قرارداد، مبلغ سرمایهای که وارد شده، میزان سهامی که به سرمایهگذار تعلق میگیرد و ارزشگذاری کسبوکار باید به روشنی مشخص شوند.
قرارداد سرمایه گذاری مشترک
در سرمایهگذاری مشترک، دو یا چند طرف منابع یا آوردههای خود را برای انجام یک فعالیت یا پروژه مشترک به کار میگیرند و درباره نحوه مشارکت، تعهدات و منافع حاصل از آن توافق میکنند.
بسته به توافق طرفین این آوردهها میتوانند متفاوت باشند.
وام قابل تبدیل به سهام
وام قابل تبدیل به سهام یکی از روشهای تامین مالی است که در آن مبلغی در اختیار کسبوکار قرار میگیرد و براساس شرایطی، امکان تبدیل آن به سهام وجود دارد. بنابراین تأمین مالی از ابتدا لزوما به معنای واگذاری سهام نیست و شرایط تبدیل باید در توافق طرفین مشخص شود.
قرارداد SAFE
SAFE نوعی قرارداد سرمایهگذاری است که در برخی سرمایهگذاریهای استارتاپی استفاده میشود.
در این نوع توافق، سرمایهگذار اکنون سرمایه را تامین میکند و براساس شرایط قراردادی، ممکن است در آینده حق دریافت سهام پیدا کند.
SAFE با وام قابل تبدیل یکی نیست؛ هر چند در هر دو نوع ممکن است تعیین برخی از مسائل مربوط به سهام به آینده موکول شود.
سرمایهگذاری مبتنی بر درآمد (RBF)
در این نوع سرمایهگذاری، بازده سرمایهگذار به درآمد کسبوکار مرتبط است و نحوه و میزان پرداخت براساس فرمول و شرایطی مورد توافق طرفین مشخص میشود. این مدل میتواند برای برخی کسبوکارهایی که جریان درآمدی دارند قابل بررسی باشد.
سرمایهگذاری خطرپذیر
سرمایهگذاری خطرپذیر یا VC کمی با موارد بالا متفاوت است. VC را بهتر است یک شیوه سرمایهگذاری بدانیم، نه یک قرارداد با قالب حقوقی ثابت.
در این روش سرمایهگذاری روی کسبوکارهایی با ظرفیت رشد بالا و ریسک بیشتر انجام میشود و رابطه میان سرمایهگذار و کسبوکار میتواند ساختار قراردادی مختلفی داشته باشد.
مقایسه مدلهای سرمایهگذاری
چطور مدل مناسب سرمایهگذاری را انتخاب کنیم؟
انتخاب مدل سرمایهگذاری فقط به میزان سرمایه بستگی ندارد. طرفین باید مشخص کنند:
- سرمایهگذار قرار است سهامدار شود یا نه؟ ورود سرمایهگذار به مالکیت شرکت، با حالتی که فقط حقوق یا منافع قراردادی دارد، متفاوت است.
- کسبوکار در چه مرحلهای قرار دارد؟ شرایط یک استارتاپ که تازه فعالیتش را شروع کرده با شرکت فعال و دارای درآمد یکسان نیست.
- ارزشگذاری کسبوکار مشخص است؟ در سرمایهگذاری سهامی، ارزش کسبوکار میتواند در تعیین میزان سهام سرمایهگذار نقش مهمی داشته باشد.
- سرمایهگذار چه میزان اختیار میخواهد؟ ممکن است سرمایهگذار صرفا سرمایهگذاری کرده باشد یا بخواهد در تصمیمات مهم هم نقش داشته باشد.
- بازده سرمایهگذار چگونه ایجاد میشود؟ سهام، سهم از درآمد، منافع یک فعالیت مشترک یا حقوق دیگری که در قرارداد تعیین میشود، میتوانند ساختارهای متفاوتی ایجاد کنند.
- خروج سرمایهگذار چگونه انجام میشود؟ بهتر است از ابتدا مشخص باشد سرمایهگذار در آینده تحت چه شرایطی میتواند از این رابطه خارج شود.
بررسی این موارد کمک میکند تا نوع مناسب قرارداد انتخاب شود اما در نهایت انتخاب نهایی به شرایط واقعی سرمایهگذاری و آثار حقوقی هر ساختار بستگی دارد.
مبلغ و نحوه تزریق سرمایه چگونه تعیین میشود؟
میزان و نحوه تامین سرمایه یکی از مهمترین موضوعات در قرارداد سرمایهگذاری است.
مبلغ کل سرمایه باید دقیق و بدون ابهام باشد و مواردی مثل واحد پول و نقدی یا غیرنقدی بودن آن نیز مشخص شود.
اگر سرمایه قرار است در چند مرحله تامین شود، بهتر است مبلغ هر مرحله نیز بهطور جداگانه مشخص شود.
تزریق سرمایه میتواند یکجا یا مرحلهای باشد. در پرداخت یکجا، سرمایهگذار کل مبلغ را در زمان تعیینشده در اختیار کسبوکار یا پروژه قرار میدهد.
در سرمایهگذاری مرحلهای نیز برای هر پرداخت زمان یا شرایط خاصی در نظر گرفته میشود.
آورده غیرنقدی در قرارداد سرمایه گذاری
همانطور که گفتیم سرمایه همیشه وجه نقد نیست و بسته به شرایط ممکن است تمام یا بخشی از آن به صورت دارایی یا مال غیرنقدی باشد.
در چنین شرایطی فقط ذکر کردن نام دارایی در قرارداد کافی نیست و بهتر است ارزش مورد توافق و زمان و نحوه انتقال یا تحویل آن در قرارداد مشخص شود.
تعهد سرمایهگذار به تأمین سرمایه با پرداخت واقعی آن متفاوت است. قرارداد ممکن است فقط زمان و شرایط پرداخت را مشخص کند؛ بنابراین باید روشن شود سرمایه چه زمانی وارد میشود و سرمایهگذار در مقابل آن چه حقوق یا منافعی دریافت میکند.
سرمایهگذار در مقابل سرمایه چه چیزی دریافت میکند؟
زمانی که سرمایهگذار، سرمایه خود را وارد یک کسبوکار یا پروژه میکند، باید حقوق و منافع او کاملا مشخص باشد. این حقوق در همه قراردادهای سرمایهگذاری یکسان نیست و به ساختار توافق بستگی دارد. بنابراین سرمایهگذاری صرفا به «پرداخت سرمایه در مقابل درصدی از سود» محدود نمیشود.
برای مثال در سرمایهگذاری سهامی، سرمایهگذار در مقابل سرمایهای که وارد شرکت میکند، طبق شرایط معامله سهام دریافت میکند. در این حالت، میزان سهام و حقوق مرتبط با آن باید قرارداد مشخص باشد.
در برخی موارد دیگر، بازده سرمایهگذار میتواند به درآمد یا منافع حاصل از فعالیت وابسته باشد که در این صورت، مبنای محاسبه و شرایط پرداخت اهمیت پیدا میکند.
همچنین در بعضی روشهای تامین مالی، ممکن است زمانی که سرمایهگذار، سرمایه خود را وارد پروژه میکند، سهامی دریافت نکند و براساس شرایط قرارداد، در آینده سهام دریافت کند.
علاوه بر این، قرارداد میتواند حقوق دیگری مانند دریافت برخی گزارشها و اطلاعات یا مشارکت در تصمیمات مشخص را نیز برای سرمایهگذار در نظر بگیرد.
در سرمایهگذاری سهامی، میزان سهامی که سرمایهگذار در مقابل سرمایه دریافت میکند به عوامل مختلفی بستگی دارد که یکی از مهمترین آنها ارزشگذاری کسبوکار است.
ارزشگذاری کسبوکار چه نقشی در قرارداد سرمایه گذاری دارد؟
در سرمایهگذاری سهامی، علاوه بر مبلغ سرمایه، ارزش کسبوکار است که میزان سهام واگذار شده به سرمایهگذار را تعیین میکند.
برای مثال، ممکن است دو شرکت هرکدام ۵ میلیارد تومان سرمایه جذب کنند، اما چون ارزش آنها پیش از جذب سرمایه متفاوت است، این مبلغ لزوما در هر دو شرکت به درصد یکسانی از سهام منجر نمیشود.
ارزشگذاری قبل و بعد از سرمایهگذاری
در مذاکرات سرمایهگذار است با دو اصطلاح ارزشگذاری پیش از سرمایهگذاری (Pre-money) و ارزشگذاری پس از سرمایهگذاری (Post-money) روبهرو شوید. ارزشگذاری پیش از سرمایهگذاری، به معنای ارزش توافقشده کسبوکار قبل از ورود سرمایه جدید است؛ ارزشگذاری پس از سرمایهگذاری نیز ارزش کسبوکار با درنظرگرفتن سرمایه جدید را نشان میدهد.
اگر میزان سهام سرمایهگذار به ارزشگذاری وابسته است، بهتر است در قرارداد این موارد مشخص شود:
- ارزش مورد توافق چقدر است
- این ارزش مربوط به قبل یا بعد از ورود سرمایه است
- مبلغ سرمایه چه اثری بر میزان سهام سرمایهگذار دارد
ارزشگذاری در همه مدلهای سرمایهگذاری نقش یکسانی ندارد و در برخی ساختارها ممکن است تعیین آن یا بخشی از آن به مرحله دیگری موکول شود.
سود و زیان در قرارداد سرمایه گذاری چگونه تعیین میشود؟
سرمایهگذار در همه قراردادهای سرمایهگذاری به یک شکل از منافع اقتصادی فعالیت بهرهمند نمیشود.
ممکن است سود سرمایهگذار از سهام شرکت، درآمد کسبوکار، سود قابل تقسیم یا منافع حاصل از اجرای یک پروژه تامین شود.
بنابراین، پیش از مشخص کردن سهم سرمایهگذار، باید بهروشنی مشخص شود که بازده سرمایهگذاری بر چه مبنایی محاسبه میشود.
در اینجا باید بین درآمد و سود تفاوت قائل شد. یک کسبوکار ممکن است درآمد داشته باشد، اما بعد از پرداخت هزینهها سودی برای تقسیم باقی نماند. از طرف دیگر، در سرمایهگذاری سهامی نیز داشتن سهام لزوما به این معنا نیست که سرمایهگذار در هر دوره مبلغ مشخصی دریافت میکند.
قرارداد باید تا حد امکان سهم هر طرف، مبنای محاسبه، زمان و شرایط پرداخت، هزینههای قابل کسر را مشخص کند. همچنین نحوه دسترسی به اطلاعاتی که برای بررسی محاسبات نیاز است میتواند در قرارداد روشن بیان شود.
سرمایهگذار چه اختیاراتی در کسبوکار دارد؟
زمانی که سرمایهگذار وارد کسب و کار میشود لزوما به این معنا نیست که اختیار یا تصمیمگیری درباره همه امور را دارد.
حدود حقوق و اختیارات سرمایهگذار در توافق بین طرفین مشخص میشود.
در اینجا باید بین مالکیت، مدیریت و مشارکت در تصمیمگیری تفاوت گذاشت.
اگر در توافق مشخص شود سرمایهگذار ممکن است حق رای، دریافت اطلاعات یا مشارکت در برخی تصمیمات را داشته باشد، بدون اینکه مسئول اداره روزمره کسبوکار باشد.
کدام تصمیمها ممکن است به موافقت سرمایهگذار نیاز داشته باشند؟
ممکن است طرفین در چارچوب قانونی و توافق خود مشخص کنند که سرمایهگذار در چه بخشهایی مشارکت داشته باشد. برای مثال در مواردی مثل ورود سرمایه جدید، تعهدات عملی، تغییر در فعالیت کسبوکار و… سرمایهگذار میتوند مشارکت داشته باشد.
البته این نکته را باید در نظر گرفت که چنین توافقی در قرارداد سرمایهگذاری باعث تغییر در قوانین اداره شرکت نمیشود. نوع شرکت، اساسنامه و صلاحیت ارکان آن نیز باید در نظر گرفته شود.
مهمترین بندهای قرارداد سرمایه گذاری چیست؟
تعهدات سرمایهگذار و سرمایهپذیر چیست؟
مهمترین تعهد سرمایهگذار معمولا تامین سرمایه مطابق مبلغ، زمان و شرایط تعیینشده در قرارداد است. البته بسته به ساختار سرمایهگذاری و توافق طرفین، ممکن است تعهدات دیگری هم برای سرمایهگذار در نظر گرفته شود.
تعهدات سرمایهپذیر نیز باید متناسب با نوع سرمایهگذاری مشخص شود.
مصرف سرمایه و گزارشدهی
اگر سرمایه برای هدف مشخصی وارد پروژه شده است، بهتر است موارد مصرف آن تا حد لازم در قرارداد مشخص باشد.
در مورد گزارشدهی نیز صرف پیشبینی «حق دریافت گزارش» کافی نیست. بهتر است مشخص شود چه اطلاعات یا گزارشهایی، در چه بازههای زمانی و به چه روشی در اختیار سرمایهگذار قرار میگیرد.
ورود سرمایهگذار جدید و خروج سرمایهگذار چگونه انجام میشود؟
رابطه سرمایهگذاری به زمان ورود سرمایه محدود نیست. ممکن است کسبوکار در آینده دوباره سرمایه جذب کند یا یکی از سرمایهگذاران تصمیم به خروج بگیرد. به همین دلیل، بهتر است شرایط از ابتدا در قرارداد و سایر اسناد مرتبط در نظر گرفته شود.
ورود سرمایهگذار جدید
جذب سرمایهگذار جدید، بهخصوص در سرمایهگذاریهای سهامی، ممکن است بر سهم سرمایهگذاران قبلی تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، بهتر است در قرارداد مشخص شود جذب سرمایه در مراحل بعدی چگونه انجام میشود و سرمایهگذاران فعلی در این شرایط چه حقوقی دارند.
خروج سرمایهگذار
خروج سرمایهگذار الزاما به معنای فسخ قرارداد نیست. در بسیاری از موارد، سرمایهگذار میتواند از طریق انتقال یا فروش سهام و سایر حقوق خود یا با استفاده از روش دیگری که از قبل پیشبینی شده، از سرمایهگذاری خارج شود.
بهتر است از ابتدا مشخص باشد سرمایهگذار در چه حالتی امکان خروج دارد، انتقال سهم او چگونه است و…
ریسکها و اشتباهات رایج در قرارداد سرمایه گذاری
قرارداد سرمایه گذاری بر چه قوانینی استوار است؟
قرارداد سرمایه گذاری یه قانون واحد برای همه شرایطها ندارد. بسیاری از این قراردادها با توجه به اصل آزادی قراردادها و در چارچوب ماده ۱۰ قانون مدنی تنظیم میشوند. براساس این ماده، قراردادهای خصوصی در صورتی که مخالف صریح قانون نباشند، برای طرفین معتبر هستند. در کنار آن، قواعد عمومی قراردادها در قانون مدنی نیز میتواند بر رابطه طرفین اثرگذار باشد.
بااینحال، ماده ۱۰ تمام چارچوب حقوقی یک سرمایهگذاری را مشخص نمیکند و ساختار واقعی سرمایهگذاری، به وضعیت حقوقی طرفین و موضوع فعالیت بستگی دارد.
فسخ و خاتمه قرارداد سرمایه گذاری چگونه انجام میشود؟
پایان قرارداد سرمایهگذاری ممکن است با پایان مدت، توافق طرفین یا فسخ در صورت وجود حق قانونی یا قراردادی اتفاق بیفتد.
بنابراین صرف اینکه یکی از طرفین دیگر تمایلی به ادامه همکاری نداشته باشد، لزوما به او حق فسخ نمیدهد. بهتر است در قرارداد مشخص شود چه شرایطی میتواند حق فسخ ایجاد کند.
همچنین، فسخ به پایان یکطرفه قرارداد در صورت وجود حق فسخ گفته میشود؛ اقاله پایان قرارداد با توافق طرفین است و خاتمه مفهوم عامتری است که میتواند مواردی مانند پایان مدت قرارداد را نیز شامل شود.
همچنین باید آثار پایان رابطه، از جمله تسویهحساب، تعهدات باقیمانده، وضعیت حقوق یا سهام سرمایهگذار و ادامه تعهداتی مانند محرمانگی مشخص شود.
تنظیم قرارداد سرمایه گذاری اختصاصی با آداد
میتوانید قرارداد سرمایه گذاری خود را با هوش مصنوعی آداد بهصورت اختصاصی تنظیم کنید.
آداد اطلاعات مربوط به طرفین، مبلغ و نحوه تأمین سرمایه، حقوق و تعهدات و سایر شرایط توافق را از شما دریافت میکند و براساس آن، پیشنویسی ساختاریافته و قابل ویرایش آماده میکند.
خروجی قرارداد بهصورت فایل Word قابل دریافت است و میتوانید پیش از نهاییکردن، آن را بازبینی کنید یا برای بررسی در اختیار وکیل یا مشاور حقوقی قرار دهید.
جمعبندی
قرارداد سرمایه گذاری با توجه به هدف، مدل و شرایط سرمایهگذاری میتواند ساختارهای متفاوتی داشته باشد و نمیتوان یک قالب ثابت برای آن در نظر گرفت.
بهتر است موضوعات قرارداد از ابتدا مشخص شوند تا چارچوبهای حقوقی طرفین روشن باشد.
سوالات متداول درباره قرارداد سرمایه گذاری
قرارداد سرمایه گذاری چیست؟
توافقی است که نحوه ورود سرمایه و حقوق و تعهدات بین سرمایهگذار و سرمایهپذیر را مشخص میکند.
قرارداد سرمایه گذاری چه کاربردی دارد؟
برای تامین سرمایه یک کسبوکار، شرکت یا پروژه و مشخصکردن چارچوب رابطه میان سرمایهگذار و سرمایهپذیر استفاده میشود.
مهمترین بندهای قرارداد سرمایه گذاری چیست؟
مبلغ و نحوه تأمین سرمایه، حقوق و تعهدات طرفین، نحوه بازده، حدود اختیارات، شرایط خروج و نحوه پایان قرارداد از مهمترین موارد هستند.
قرارداد سرمایه گذاری تابع چه قوانینی است؟
به نوع و ساختار سرمایهگذاری بستگی دارد. قانون مدنی، قانون تجارت و در برخی موارد مقررات خاص میتوانند بر این قرارداد اثرگذار باشند.
مهمترین ریسکهای قرارداد سرمایه گذاری چیست؟
ابهام در مبلغ و زمان ورود سرمایه، حقوق سرمایهگذار، ارزشگذاری، نحوه بازده، حدود اختیارات و شرایط خروج میتواند زمینه اختلاف ایجاد کند.
آیا سرمایهگذار میتواند هر زمان بخواهد از سرمایهگذاری خارج شود؟
لزوما خیر. شرایط خروج به نوع سرمایهگذاری، مفاد قرارداد، حقوق سرمایهگذار و در موارد مرتبط مقررات شرکت بستگی دارد.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین دیدگاه را شما بنویسید.