رارداد کارآموزی توافقی است که شرایط یک دوره مهارتآموزی یا آموزش همراه با کار را مشخص میکند. در این قرارداد معمولا موضوع و مدت دوره، برنامه آموزشی، وظایف و تعهدات طرفین، ساعات حضور، شرایط پرداخت و بیمه در صورت شمول و نحوه پایان دوره تعیین میشود.
بااینحال، صرف اینکه فردی در یک شرکت «کارآموز» نامیده شود، به این معنا نیست که حتما مشمول مقررات خاص کارآموزی در مواد ۱۱۲ تا ۱۱۸ قانون کار است. نوع دوره، هدف اصلی همکاری و شیوه واقعی فعالیت فرد در تعیین وضعیت حقوقی رابطه اهمیت دارند.
در این راهنما با انواع قرارداد کارآموزی، قوانین مرتبط، بندهای مهم قرارداد و وضعیت حقوق، بیمه، مدت و ساعات کارآموزی آشنا میشوید تا بتوانید شرایط دوره را دقیقتر ارزیابی کنید.
قانون کار چه کسی را کارآموز میداند؟
ماده ۱۱۲ قانون کار دو گروه را در تعریف کارآموز در نظر گرفته است:
- افرادی که برای یادگیری حرفه، بازآموزی یا ارتقای مهارت در مراکز کارآموزی یا آموزشگاههای آزاد آموزش میبینند؛
- افرادی که براساس قرارداد کارآموزی، برای یادگیری حرفهای مشخص و در مدت معین، همزمان در کارگاه آموزش میبینند و کار میکنند.
برای گروه دوم، قانون شرایط خاصی در نظر گرفته است؛ سن کارآموز باید بین ۱۵ تا ۱۸ سال تمام باشد و مدت کارآموزی نیز نمیتواند از سه سال بیشتر شود.
این شرایط مربوط به تعریف خاص قانون کار است و نباید به همه دورههای کارآموزی در شرکتها تعمیم داده شود.
کارآموزی توام با کار چیست؟
کارآموزی توام با کار یعنی فرد همزمان با یادگیری یک حرفه، در کارگاه نیز کار میکند. بند «ب» ماده ۱۱۲ قانون کار برای این نوع خاص کارآموزی شرایطی تعیین کرده است؛ از جمله سن ۱۵ تا ۱۸ سال تمام و حداکثر سه سال مدت کارآموزی. طبق ماده ۱۱۵ نیز ساعات کار این گروه نباید از شش ساعت در روز بیشتر باشد.
این شرایط مربوط به همین نوع خاص کارآموزی است و به همه دورههای کارآموزی شرکتها تعمیم داده نمیشود.
قرارداد کارآموزی در شرکت چه زمانی مطرح میشود؟
در شرکتها معمولا از کارآموزی برای ایجاد فرصتی جهت یادگیری یک مهارت در محیط واقعی استفاده میشود.
برای مثال:
- یک دانشجوی برنامهنویسی زیر نظر توسعهدهنده ارشد روی تمرینها و بخشهای محدود پروژه کار میکند.
- کارآموز تولید محتوا تحقیق کلمه کلیدی، ساختار محتوا و کار با سیستم مدیریت محتوا را یاد میگیرد.
- کارآموز مارکتینگ در تهیه گزارش، تحلیل کمپین و کار با ابزارهای بازاریابی مشارکت میکند.
اما وجود واژه «کارآموز» در قرارداد یا عنوان شغلی برای تعیین وضعیت حقوقی کافی نیست.
اگر شخص در عمل مانند یکی از نیروهای مجموعه کار کند، وظایف عملیاتی مستمر داشته باشد و شرایط همکاری به رابطه کار نزدیک باشد، باید مقررات قابل اعمال با توجه به واقعیت رابطه بررسی شود.
در قانون کار، دریافت حقالسعی در برابر انجام کار به درخواست کارفرما از عناصر مهم تعریف کارگر است. بااینحال، برای تشخیص وضعیت یک کارآموز شرکتی باید شرایط واقعی همکاری و مقررات قابل اعمال در همان رابطه بررسی شوند.
کارآموزی، رابطه کار یا دوره آموزشی؟
یکی از مهمترین تصمیمها پیش از نوشتن قرارداد این است که مشخص کنید واقعا چه رابطهای قرار است شکل بگیرد.
برای تشخیص اولیه، این سوالها کمککنندهاند:
- هدف اصلی حضور فرد، آموزش است یا انجام کار برای مجموعه؟
- برنامه آموزشی و مسئول آموزش مشخصی وجود دارد؟
- فرد وظایف عملیاتی مستمر مجموعه را انجام میدهد؟
- فعالیت او تحت مدیریت و نظارت روزمره مجموعه است؟
- پرداختی وجود دارد و مبنای آن چیست؟
جدول زیر فقط برای تشخیص اولیه است و جای بررسی حقوقی شرایط واقعی رابطه را نمیگیرد.
انواع کارآموزی را چگونه میتوان دستهبندی کرد؟
همه مواردی که در عرف «کارآموزی» نامیده میشوند، یک نوع حقوقی واحد نیستند. برای جلوگیری از اشتباه بهتر است میان دستهبندی قانونی و سناریوهای رایج عملی تفاوت بگذاریم.
دستهبندیهای زیر بیشتر برای شناخت شکلهای رایج کارآموزی در عمل است و نباید همه آنها را الزاما همان «قرارداد کارآموزی» موضوع مواد ۱۱۲ تا ۱۱۸ قانون کار دانست. وضعیت حقوقی هر رابطه به شرایط واقعی آن بستگی دارد.
برای کارگران شاغلی که مطابق تبصره ۱ ماده ۱۱۲ برای کارآموزی معرفی میشوند، براساس ماده ۱۱۳ رابطه استخدامی در دوره آموزش قطع نمیشود، این مدت جزو سابقه کار است و مزد آنها نباید از مزد ثابت یا مبنا کمتر باشد.
قرارداد کارآموزی فنی حرفهای چیست؟
قرارداد کارآموزی فنیوحرفهای شرایط شرکت فرد در یک دوره آموزش و مهارتآموزی حرفهای را مشخص میکند. بسته به نوع دوره، موضوعاتی مانند حرفه مورد آموزش، مدت و محل دوره، برنامه آموزشی، تعهدات طرفین و شرایط پایان دوره میتواند در آن تعیین شود.
این نوع کارآموزی ممکن است در مراکز کارآموزی یا آموزشگاههای فنیوحرفهای و براساس مقررات آموزشی مربوط برگزار شود؛ بنابراین نباید آن را با هر دوره کارآموزی که داخل یک شرکت برگزار میشود یکسان دانست.
آیا قرارداد کارآموزی بدون حقوق امکانپذیر است؟
کارآموزی بدون حقوق در همه شرایط مجاز نیست و نمیتوان صرفا با درج عبارت «بدون حقوق» در قرارداد، پرداخت را منتفی کرد.
اگر رابطه در عمل مشمول قانون کار باشد، حقوق و مزایای قانونی قابل چشمپوشی نیستند. همچنین ماده ۱۱۶ قانون کار در قرارداد کارآموزی موضوع این مقررات، «مزد کارآموز» را از موارد قرارداد میداند. بنابراین امکان برگزاری دوره بدون حقوق به نوع دوره و ماهیت واقعی رابطه بستگی دارد.
آیا قرارداد کارآموزی بدون بیمه امکانپذیر است؟
نمیتوان همه دورههای کارآموزی را بدون بیمه دانست یا صرفا با توافق طرفین، بیمه را حذف کرد. اگر رابطه فرد مشمول الزامات بیمهای باشد، عنوان «کارآموز» یا درج شرط «بدون بیمه» این تکلیف را از بین نمیبرد.
ماده ۱۴۸ قانون کار درباره بیمه کارگران مشمول و ماده ۳۳ قانون تأمین اجتماعی درباره حق بیمه کارآموزان مقررات مشخصی دارند؛ بنابراین وضعیت بیمه باید براساس نوع و شرایط واقعی رابطه تعیین شود.
قرارداد کارآموزی باید شامل چه مواردی باشد؟
بندهای قرارداد کارآموزی به نوع رابطه بستگی دارند. در قرارداد کارآموزی موضوع ماده ۱۱۲ قانون کار، ماده ۱۱۶ موارد مشخصی مانند مشخصات طرفین، تعهدات، سن کارآموز، مزد، محل کارآموزی، حرفه یا شغل مورد آموزش و شرایط فسخ در صورت لزوم را پیشبینی کرده است.
در دورههای کارآموزی شرکتی که لزوما مشمول این تعریف خاص نیستند نیز بهتر است موضوعات متناسب با شرایط واقعی دوره بهروشنی در قرارداد مشخص شوند.
الزامات تصریحشده در ماده ۱۱۶
- مشخصات طرفین
- تعهدات طرفین
- سن کارآموز
- مزد کارآموز
- محل کارآموزی
- حرفه یا شغلی که طبق استاندارد مصوب آموزش داده میشود
- شرایط فسخ، در صورت لزوم
- سایر شروط مورد توافق در حدود مقررات قانونی
علاوه بر موارد ماده ۱۱۶، بسته به نوع کارآموزی ممکن است موضوعات دیگری نیز در قرارداد مشخص شوند. این موارد لزوما الزامات قانونی ماده ۱۱۶ نیستند، اما میتوانند به شفافترشدن شرایط دوره و کاهش اختلاف کمک کنند.
چکلیست کاربردی قرارداد
- هدف و موضوع دوره
- مدت و برنامه آموزشی
- مهارتها و فعالیتهای عملی
- روزها، ساعات و محل حضور
- مربی یا مسئول آموزش
- مبلغ، پرداخت و وضعیت بیمه، در صورت ارتباط
- تجهیزات و حدود دسترسی
- محرمانگی
- وضعیت خروجیهای تولیدشده
- شیوه ارزیابی
- شرایط پایان دوره، تحویل تجهیزات و قطع دسترسیها
- صدور گواهی، در صورت توافق
تفکیک این دو گروه مهم است: آنچه قانون صریحا برای یک نوع خاص قرارداد کارآموزی مقرر کرده، با آنچه برای تنظیم بهتر یک دوره کارآموزی در شرکت پیشنهاد میشود یکسان نیست.
برنامه آموزشی کارآموز چگونه تعیین شود؟
برنامه آموزشی بهتر است مشخص کند چه مهارتهایی آموزش داده میشوند، آموزش چگونه و زیر نظر چه کسی انجام میشود، مراحل دوره چیست و پیشرفت کارآموز چگونه ارزیابی خواهد شد.
در مراکز کارآموزی مشمول ماده ۱۱۸ قانون کار نیز الزامات مشخصی درباره تجهیزات آموزشی، آموزش منظم و سلامت و ایمنی کارآموز پیشبینی شده است.
تعهدات کارآموز و مجموعه چیست؟
کارآموز معمولا باید برنامه دوره، مقررات مرتبط، محرمانگی و نحوه استفاده از تجهیزات را رعایت کند. در مقابل، مجموعه نیز باید شرایط آموزشی توافقشده را فراهم کند و تکالیف قانونیای را که با توجه به نوع رابطه بر عهده دارد، رعایت کند. جزئیات این تعهدات بهتر است متناسب با همان دوره در قرارداد مشخص شوند.
تعهدات دقیق به نوع رابطه بستگی دارد، اما بهتر است مسئولیت هر طرف از ابتدا روشن باشد.
ساعات و محل کارآموزی را مشخص کنید
حتی در یک دوره کارآموزی در شرکت نیز بهتر است درباره محل، روزها و ساعات حضور ابهامی وجود نداشته باشد.
میتوانید مشخص کنید:
- دوره حضوری، دورکار یا ترکیبی است؛
- روزهای حضور کداماند؛
- بازه زمانی حضور چیست؛
- کارآموز برای ورود به چه بخشهایی مجاز است؛
- مسئول مستقیم او چه کسی است.
در کارآموزی توام با کار موضوع بند «ب» ماده ۱۱۲، قانون محدودیت مشخصتری دارد و براساس ماده ۱۱۵ ساعات کار این گروه نباید بیش از شش ساعت در روز باشد. این محدودیت را نباید بدون توجه به نوع رابطه به تمام کارآموزان تعمیم داد.
محرمانگی و دسترسیهای کارآموز
کارآموز ممکن است به اطلاعات مشتریان و کارکنان، فایلهای مالی، حسابهای سازمانی، سورسکد یا سایر اطلاعات داخلی دسترسی پیدا کند.
بهتر است قرارداد مشخص کند چه اطلاعاتی محرمانهاند، استفاده مجاز از آنها چیست و پس از پایان دوره فایلها و دسترسیها چگونه مدیریت میشوند.
مالکیت خروجیهای کارآموز چه میشود؟
همه خروجیهایی که کارآموز در دوره تولید میکند، خودکار متعلق به شرکت محسوب نمیشوند. وضعیت محتوا، کد، طرح، گزارش یا سایر خروجیها به نوع اثر، نحوه ایجاد آن، توافق طرفین و مقررات مربوط بستگی دارد. به همین دلیل بهتر است قرارداد از ابتدا مشخص کند هر طرف چه حقی برای استفاده، انتشار یا بهرهبرداری از خروجی دارد.
فسخ و خاتمه قرارداد کارآموزی چگونه است؟
نحوه پایان رابطه نیز به نوع قرارداد و مقررات حاکم بستگی دارد.
در عمل ممکن است دوره با یکی از این وضعیتها پایان یابد:
- رسیدن به پایان مدت؛
- تکمیل دوره آموزشی؛
- توافق طرفین؛
- تحقق شرایط پایان یا فسخ پیشبینیشده در قرارداد؛
- نقض تعهدات، در صورت وجود مبنای قانونی یا قراردادی مربوط.
ماده ۱۱۶ نیز در چارچوب قرارداد کارآموزی موضوع قانون کار، «شرایط فسخ قرارداد در صورت لزوم» را از موارد قابل درج در قرارداد معرفی کرده است.
بهتر است قرارداد علاوه بر شرایط پایان دوره، تکلیف تسویه، تحویل تجهیزات، بازگرداندن یا حذف اطلاعات، قطع دسترسیهای سازمانی و صدور گواهی پایان دوره ـ در صورت توافق ـ را نیز مشخص کند.
ریسکها و اشتباهات رایج در قرارداد کارآموزی
نمونه آماده یا قرارداد متناسب با دوره؟
نمونه قرارداد برای دیدن ساختار کلی سند مفید است، اما ممکن است شرایط دوره شما را پوشش ندهد. اگر قرار است قرارداد واقعی تنظیم کنید، مواردی مانند نوع کارآموزی، برنامه آموزشی، مدت، پرداخت، بیمه، دسترسیها و تعهدات باید متناسب با همان رابطه تعیین شوند.
یک نمونه قرارداد عمومی میتواند برای آشنایی با ساختار قرارداد مفید باشد، اما شرایط واقعی دوره شما را نمیشناسد؛ برای مثال، سن و وضعیت کارآموز، هدف دوره، برنامه آموزشی، میزان دسترسی به اطلاعات، فعالیتهای عملی و وضعیت پرداخت در هر رابطه میتواند متفاوت باشد.
چگونه قرارداد کارآموزی اختصاصی تنظیم کنیم؟
قبل از نوشتن قرارداد، بهتر است این مسیر را طی کنید:
- ماهیت و هدف رابطه را مشخص کنید.
- مدت، برنامه آموزشی و فعالیتهای عملی را تعیین کنید.
- وضعیت پرداخت، بیمه، ساعات و محل حضور را بررسی کنید.
- مسئول دوره، محرمانگی و دسترسیها را مشخص کنید.
- شرایط پایان دوره را بنویسید.
- متن نهایی را با شرایط واقعی همکاری تطبیق دهید.
تنظیم قرارداد کارآموزی اختصاصی با آداد
نوع کارآموزی، برنامه آموزشی، مدت، فعالیتهای عملی، وضعیت پرداخت و سایر شرایط هر دوره ممکن است متفاوت باشد؛ به همین دلیل یک نمونه ثابت همیشه نمیتواند همه جزئیات رابطه شما را پوشش دهد.
در تنظیم قرارداد کارآموزی با هوش مصنوعی آداد، ابتدا شرایط همکاری را توضیح میدهید و آداد اطلاعات تکمیلی مانند مشخصات طرفین، مدت، تعهدات، مبلغ یا شرایط پرداخت، فسخ و سایر جزئیات توافق را مرحلهبهمرحله از شما میپرسد. سپس براساس اطلاعات واردشده، پیشنویس قراردادی ساختاریافته و قابل ویرایش آماده میشود که میتوانید آن را در قالب Word دریافت کنید.
اگر از قبل قرارداد دارید و میخواهید بندها، ابهامها یا ریسکهای آن را بررسی کنید، بررسی قرارداد و اسناد حقوقی مسیر مناسبتری است.
جمعبندی
قرارداد کارآموزی باید با ماهیت واقعی دوره هماهنگ باشد؛ زیرا هر فردی که در یک شرکت «کارآموز» نامیده میشود، الزاما مشمول یک وضعیت حقوقی یکسان نیست. هدف دوره، برنامه آموزشی، فعالیتهای عملی، مدت، ساعات حضور، پرداخت و بیمه باید با توجه به شرایط واقعی رابطه مشخص شوند.
پیش از تنظیم قرارداد، ابتدا مشخص کنید رابطه شما یک دوره آموزشی، کارآموزی توأم با کار یا رابطهای نزدیک به استخدام است و سپس بندهای قرارداد را متناسب با همان وضعیت تنظیم کنید.
پرسشهای متداول
قرارداد کارآموزی چیست؟
قراردادی برای مشخصکردن شرایط یک دوره آموزشی یا آموزش همراه با کار است و وضعیت حقوقی آن به نوع و شرایط واقعی رابطه بستگی دارد.
مهمترین قوانین قرارداد کارآموزی چیست؟
مواد ۱۱۲ تا ۱۱۸ قانون کار از مهمترین مقررات کارآموزیاند و بسته به رابطه، سایر مقررات کار و تأمین اجتماعی نیز ممکن است اعمال شوند.
کارآموزی توأم با کار چیست؟
وضعیت خاص بند «ب» ماده ۱۱۲ است که آموزش حرفه را با کار در کارگاه ترکیب میکند و شرایط ویژهای درباره سن، مدت و ساعات دارد.
آیا قرارداد کارآموزی بدون حقوق معتبر است؟
پاسخ به ماهیت واقعی رابطه و مقررات قابل اعمال بستگی دارد و صرف عنوان «بدون حقوق» تعیینکننده نیست.
آیا کارآموز باید بیمه شود؟
تکلیف بیمه به وضعیت حقوقی رابطه بستگی دارد و صرف عنوان «کارآموز» برای تعیین آن کافی نیست.
قرارداد کارآموزی فنی حرفهای چیست؟
معمولا به دورههای مهارتآموزی در ساختارهای آموزشی فنیوحرفهای اشاره دارد و با هر دوره کارآموزی شرکتی یکسان نیست.
مدت قرارداد کارآموزی چقدر است؟
مدت به نوع رابطه بستگی دارد؛ سقف سهساله ماده ۱۱۲ فقط مربوط به کارآموزی توأم با کار موضوع بند «ب» است.
آیا قرارداد کارآموزی قابل فسخ است؟
شرایط فسخ یا پایان به نوع رابطه، مفاد قرارداد و مقررات قابل اعمال بستگی دارد.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین دیدگاه را شما بنویسید.